Europa is sterk afhankelijk van de Amerikaanse betaalinfrastructuren Visa en Mastercard, die goed zijn voor 61 % van de kaarttransacties in de eurozone. Initiatieven zoals Wero of de digitale euro zijn bedoeld om de soevereiniteit van Europa te versterken, maar vorderen langzaam en roepen vragen op. Hoe kan Europa in een context van geopolitieke concurrentie zijn autonomie op dit gebied bevestigen?
Afhankelijkheid van de EU op het gebied van digitale en betalingsinfrastructuur
Nicolas Guillou, Frans rechter bij het Internationaal Strafhof, staat sinds 20 augustus 2025 onder Amerikaanse sancties. Deze repressie is een reactie op zijn deelname aan de uitvaardiging van een internationaal arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.
De prijs die hij hiervoor moet betalen, heeft grote praktische gevolgen, namelijk de bevriezing van zijn bankrekeningen (zelfs in de eurozone) en de blokkering van zijn betaalmiddelen (Visa, Mastercard, PayPal, Amazon, Apple Pay).
Deze aantasting van de onafhankelijkheid en de internationale rechtsorde past in een context van geopolitieke spanningen tussen Europa en de Verenigde Staten. Wat zou er gebeuren als Donald Trump zou besluiten Europa af te sluiten van de Visa- en Mastercard-netwerken?
De laatste tijd zijn de begrippen “soevereiniteit” en “strategische autonomie” alomtegenwoordig in het publieke en politieke debat. Zoals de zaak-Exaion echter aantoont, verschilt hun reikwijdte sterk naargelang ze pragmatische belangen of politieke beloften dienen.
De afgelopen dagen heeft Aurore Lalucq, voorzitter van de Commissie economische en monetaire zaken van het Europees Parlement, zich in verschillende openbare optredens uitgesproken voor Europese soevereiniteit op het gebied van digitale technologie en betalingen.
“Visa, Mastercard… het dringende probleem is ons betalingssysteem. Trump kan ons alles afsnijden.
De rest is poëzie.
Ik verzoek de commissie dringend om een Airbus van Europese betalingssystemen te organiseren.
U kunt niet zeggen dat u niet gewaarschuwd bent. ” pic.twitter.com/y2VRsZTNF0
— Aurore Lalucq 🇪🇺 (@AuroreLalucq) 21 januari 2026
Er moet worden opgemerkt dat het Amerikaanse duopolie Visa en Mastercard volgens de ECB goed is voor 61 % van de kaartbetalingen in de eurozone. Men zou kunnen tegenwerpen dat sommige landen over hun eigen netwerken beschikken, zoals Frankrijk met het CB-netwerk, Duitsland met Girocard, of België met BPC, evenals Noorwegen, Denemarken, Portugal en Italië.
Maar, zoals onze collega Grégory Raymond benadrukt, blijven alle andere landen volledig afhankelijk van de infrastructuur van Visa en Mastercard.
Met de nieuwe spanningen tussen Europa en de Verenigde Staten rijst natuurlijk de vraag welke risico’s er zijn als Trump zou besluiten om de betaalnetwerken van Visa en Mastercard op te schorten.
Dat lijkt me onwaarschijnlijk, maar met de huidige Amerikaanse regering hebben we geleerd dat… pic.twitter.com/cWPsuLnXmz
— Grégory Raymond 🐳 (@gregory_raymond) 18 januari 2026
Bovendien zijn deze nationale systemen ontworpen om alleen op nationaal niveau te functioneren en ondersteunen ze geen grensoverschrijdende betalingen. Toen Europese banken in het begin van de jaren 2000 voor de keuze stonden om zich aan te sluiten bij Visa en Mastercard of zelf de kostbare uitbreiding van hun eigen systemen te financieren, kozen ze voor de meest economische oplossing.
Vandaag de dag herinnert de realiteit van onze geopolitieke situatie ons eraan dat een technologische keuze structurele afhankelijkheden met zich mee kan brengen. Visa en Mastercard zijn namelijk niet alleen technische dienstverleners, maar zorgen ook voor de overdracht van transacties tussen banken, stellen de regels van het netwerk vast, beveiligen de transacties en certificeren de terminals.
Naast deze politieke dimensie moet ook de economische afhankelijkheid worden meegewogen. Zowel banken als handelaars hebben geen enkele onderhandelingsmarge over de kosten en ontwikkelingen van de diensten die door de Amerikaanse giganten worden aangeboden.
Wero en de digitale euro: instrumenten voor Europese soevereiniteit?
Geconfronteerd met deze constatering lanceerde een consortium van grote Europese banken in 2020 het project “European Payments Initiative” of EPI. Nadat het project met de economische realiteit was geconfronteerd, trokken verschillende banken zich terug uit dit uiterst kostbare project.
Na deze mislukking besloot het EPI zich te baseren op een reeds bestaande maar slecht benutte technologie: de SEPA-directe overschrijving (Single Euro Payments Area). Uit dit systeem is vervolgens het Wero-systeem ontstaan dat we vandaag de dag goed kennen vanwege zijn vermogen om binnen enkele seconden rechtstreeks tussen bankrekeningen over te schrijven.
Wero, dat in 2024 voor het grote publiek wordt uitgerold, maakt voorlopig alleen betalingen tussen particulieren mogelijk. De geloofwaardigheid van het project hangt echter af van de mate waarin het door handelaren wordt geaccepteerd, een essentiële voorwaarde om effectief te kunnen concurreren met Visa en Mastercard.
Tegelijkertijd werkt de ECB aan een ander project: de digitale euro. Deze digitale valuta van de centrale bank (NCBD) heeft tot doel een nieuwe vorm van geld in te voeren, als aanvulling op de huidige euro.
Dit project vordert langzaam: het werd gelanceerd in 2021 en de ECB verwacht een eerste uitgifte in 2029. Bovendien roept het ernstige bezorgdheid op op het gebied van privacy, veiligheid en controle.
Gaat centralisatie hand in hand met autonomie?
Volgens Gregory Raymond zijn stablecoins dan ook de enige haalbare oplossing. Sinds een week biedt Ingenico, de Franse wereldleider op het gebied van betaalterminals, zijn handelsklanten de mogelijkheid om betalingen in stablecoins aan te bieden via WalletConnect.
Op dit moment worden de stablecoins USDC en EURC van het Amerikaanse bedrijf Circle ondersteund. Zoals onze collega uitlegt, biedt de EURCV, ontwikkeld door de crypto-dochteronderneming van Société Générale, hoop, maar kampt deze met schaalbaarheidsproblemen vanwege een te lage liquiditeit.
Eens te meer blijkt uit de realiteit dat soevereiniteit een wenselijk politiek ideaal blijft, terwijl de Amerikaanse infrastructuur profiteert van een schaalbaarheid en inzetbaarheid die moeilijk te evenaren zijn.
Het is ook interessant om stil te staan bij het verschil tussen de termen “soevereiniteit” en “autonomie”. Hoe zit het met een stablecoin die wordt uitgegeven en gegarandeerd door een particuliere onderneming? Of de centrale instelling nu publiek, privaat, federaal of nationaal is, deze tussenpersoon heeft het vertrouwen van de gebruikers nodig.
Zou het instrument van onze autonomie niet een apolitiek object zijn, zonder vlag, dat al in zijn puurste vorm overal ter wereld toegankelijk is? En wat als de oplossing die we zoeken eigenlijk voor het grijpen ligt? Ja, ik heb het over Bitcoin.
